‘De therapie die getraumatiseerde kinderen en hun ouders krijgen, heeft lang niet altijd effect’, zegt kinderpsychiater Roland Verdouw. ‘De aandacht van een leerkracht die zorgt dat een kind zich gezien voelt, of van een buurvrouw die uitnodigt om te komen spelen, werkt vaak wél therapeutisch.’
De kinderen die kinderpsychiater Roland Verdouw ziet, worden meestal naar hem doorverwezen vanwege psychische, ontwikkelings- of gedragsproblemen. Zijn specialisme is de behandeling van trauma’s bij kinderen. ‘Leerkrachten, buren en andere naasten kunnen een veel grotere rol spelen bij het vergroten van de veerkracht van mishandelde kinderen dan ze zich realiseren’, stelt hij.
Veel kinderen die langdurig te maken hebben met onveiligheid thuis, lopen trauma’s op. Wat is een trauma?
‘Ik zie dat als een set van ervaringen, die het stresssysteem actiever en reactiever maken: het staat constant in de overlevingsstand. Je hebt relationele en niet-relationele trauma’s. Bij niet-relationele trauma’s kun je denken aan psychische wonden die je oploopt door dreiging van buitenaf: een aardbeving bijvoorbeeld. Relationele trauma’s raken ons dieper, omdat ze ingaan tegen hoe we gebakken zijn: als sociale wezens hebben we anderen nodig om te overleven. Dat soort trauma’s zijn nog heftiger als ze veroorzaakt worden door mensen die je eigenlijk moeten beschermen, zoals je ouders. Dat is het geval bij kindermishandeling en verwaarlozing.’
‘Dat is bij elk kind anders. Als ze nog heel klein zijn, merk je niet zoveel, behalve dat zij vaak temperamentvoller zijn dan gemiddeld. Dat kan ook een karaktereigenschap zijn. Zolang ze klein zijn, worden hun gedrag en hun achterstand door de omgeving beter verdragen dan als ze ouder worden. Meestal blijkt pas in groep drie dat ze een ontwikkelingsachterstand hebben opgelopen. Dan zakken ze door het ijs, omdat ze niet de vaardigheden hebben ontwikkeld die passen bij hun kalenderleeftijd. Bij de overgang naar de middelbare school en het aanbreken van de puberteit gebeurt vaak iets vergelijkbaars.
Getraumatiseerde kinderen
De meeste getraumatiseerde kinderen hebben een combinatie van stress- en emotieregulatieproblemen. Dat kun je ADHD, ASD of OCD noemen, of een van die andere D’tjes die we in de psychiatrie hebben bedacht. We werken volgens richtlijnen. Vaak is het classificeren aan de hand van de DSM, het handboek van de psychiatrie, een voorwaarde om een behandeling te krijgen. Maar classificaties zeggen alleen iets over de klachten. Niets over de oorzaak of welke behandeling voor dit kind passend is.’
‘Bij kinderen die verwaarloosd zijn, zie ik veel quasi-autistisch gedrag: ze kijken je niet aan, maken moeizaam contact of zijn juist grenzeloos. Ook hebben ze vaak een combinatie van verstandelijke beperkingen, aandachts,- concentratie- en hechtingsproblemen.’
Link tussen moeilijk gedrag en problemen van ouders
‘Er is vaak een link tussen moeilijk gedrag van een kind en problemen waar hun ouders mee worstelen. Soms merk ik al tijdens het eerste gesprek dat een vader of moeder moeite heeft met het aangaan van contact. Ik zie veel emotieregulatieproblemen bij ouders, vaak in combinatie met verslavingsproblematiek. Dat noem ik zelfmedicatie: mensen grijpen naar verdovende middelen om hun pijn of onrust te temperen. Ook komen bij deze ouders meer dan gemiddeld depressieve klachten en psychosegevoeligheid voor. Plus allerlei lichamelijke klachten: obesitas, diabetes, hart- en vaatziekten. Inmiddels weten we uit onderzoek dat de oorsprong van veel van die aandoeningen in de vroege kindertijd ligt. Onveilige hechting kan mensen kwetsbaar maken voor allerlei lichamelijke en psychische ziektes, die meestal pas op latere leeftijd tot uiting komen.’
Lees het gehele artikel over getraumatiseerde kinderen in Augeo magazine
Wil je meer weten? Dan is de training Traumasensitief werken vast iets voor jou!
Of beluister eens een van de podcast van TIMM Consultancy. Bijvoorbeeld de podcast met Arianne Struik – Omgang tussen kind en ouders na uithuisplaatsing
Deel deze pagina