Soms lijkt het alsof een kind het verhaal verdraait. Over wie er begon, over wat er precies gebeurde of over iets wat je zelf hebt gezien. Dat kan frustreren en verwarren. Het kan zelfs iets oproepen als: zie je wel, het klopt niet. Bij getraumatiseerde kinderen speelt er vaak iets anders. Wat je ziet, is niet zozeer onwil of oneerlijkheid, maar een reactie van het brein op spanning.
Wat er gebeurt als spanning oploopt
Wanneer de spanning oploopt, schakelt het systeem van een kind over op overleven. Het deel van het brein dat helpt om logisch te denken, gebeurtenissen op volgorde te zetten en woorden te geven aan wat er gebeurt, raakt tijdelijk minder beschikbaar. Wat overblijft zijn fragmenten, gevoelens zonder duidelijke samenhang of soms zelfs een soort leegte.
Op zo’n moment weet een kind vaak oprecht niet meer precies wat er gebeurde. Of het voelt iets wat niet helemaal overeenkomt met de feitelijke gebeurtenis. Wat van buitenaf kan lijken op verdraaien of liegen, is in werkelijkheid een gevolg van stress en trauma.
Begrip verandert de manier van kijken
Juist daarom helpt het om kinderen en ouders uit te leggen wat er van binnen gebeurt. Dat het een naam heeft en dat het hoort bij hoe het brein werkt onder druk. Dat je uit je raampje kunt gaan, overspoeld kunt raken of er even niet meer helemaal bent, zonder dat je daarvoor kiest.
Wanneer dat inzicht ontstaat, verandert er iets in hoe er gekeken wordt. Het idee dat er ‘iets mis’ is met het kind maakt plaats voor het besef dat het systeem doet wat nodig was om het vol te houden. Dat het eigenlijk een vorm van bescherming is die ooit helpend was.
Van controleren naar samen verkennen
Van daaruit verschuift ook de manier waarop je vragen stelt. In plaats van te controleren of iets klopt, ontstaat er ruimte om samen te verkennen wat er gebeurde. Je gaat niet tegenover het kind staan, maar ernaast.
Vragen krijgen een ander karakter. Ze nodigen niet uit tot het juiste antwoord, maar tot zoeken en voelen. Een vraag als wat iemand nog weet van dat moment, of wanneer het spannend begon te worden, helpt om voorzichtig weer contact te maken met de ervaring. Soms ontstaat er ruimte om stil te staan bij wat er onder ligt, of om te onderzoeken of bepaalde gevoelens vaker terugkomen.
Ruimte voor herstel
In die benadering gaat het minder om het reconstrueren van feiten en meer om het herstellen van verbinding. Juist doordat er geen druk ligt op het ‘goed vertellen’, kan er soms iets gezegd worden wat eerder nog niet bereikbaar was. Wat dit vraagt van de volwassene, is niet gering. Het betekent dat je je eigen behoefte aan duidelijkheid even uitstelt. Dat je niet direct corrigeert of invult, maar blijft, ook wanneer het verhaal hapert of niet logisch klinkt. Daar, in dat uithouden en nabij blijven, ontstaat iets wezenlijks. Niet in het kloppend maken van het verhaal, maar in het achter het verhaal blijven kijken.
De kern
Een kind dat vastloopt in wat het vertelt, probeert niet te misleiden. Het probeert om te gaan met spanning die te groot is geworden. Door helpende vragen te stellen en ruimte te laten, help je het kind om stap voor stap woorden te geven aan wat er van binnen gebeurt.
Soms helpt het om dit niet alleen uit te leggen, maar ook te laten zien. Er zijn mooie korte animaties over bijvoorbeeld het ‘window off tolerance’'. Ze helpen kinderen en ouders om te herkennen: dit gebeurt er dus met mij en ik kan er iets aan doen.
? 1. Stress en het ‘raampje’ Animatie Stress window of tolerance (Augeo Foundation en Stichting Kinderpostzegels Nederland)
?De animatie laat zien hoe stress het brein beïnvloedt en wat er gebeurt als een kind “uit zijn raampje gaat”.
? 2. Handmodel van het brein The Hand Model of the Brain
? Het verschil tussen het denkende brein en het emotionele brein wordt visueel gemaakt.
? 3. Korte, kindvriendelijke uitleg (fight/flight/freeze) Hand Brain Model for Kids! (Dan Siegel - fight, flight, freeze)
? Wat gebeurt er bij heftige emoties en hoe kom je weer terug.
Deel deze pagina